Waarom merken?

Een koningin tussen dertig- en vijftigduizend werksters terugvinden kost tijd, zeker in een sterk volk in de zomer. Met een felle stip op haar rug zie je haar meestal bij het eerste of tweede raam. Dat scheelt rust in het volk, want hoe korter de kast open is, hoe beter.

De stip doet meer dan haar zichtbaar maken:

• Leeftijd in één oogopslag. Door de vaste jaarkleur weet je zonder administratie hoe oud ze is, en of ze aan vervanging toe is.
• Stille moerwisseling opmerken. Loopt er ineens een ongemerkte koningin rond, dan heeft het volk zelf gewisseld of is er gezwermd. Zonder stip had je dat niet gezien.
• Afstamming klopt. Wie teelt of selecteert, moet zeker weten dat de koningin in de kast dezelfde is als die in de stamboom. Een genummerd plaatje maakt dat waterdicht.
• Bij aankoop. Een gemerkte koningin laat zien in welk jaar ze geboren is. Vraag er altijd naar als je een koningin koopt.

De internationale jaarkleuren

Imkers over de hele wereld gebruiken dezelfde vijf kleuren, in dezelfde volgorde. Het laatste cijfer van het jaar waarin de koningin geboren is, bepaalt de kleur. Omdat een koningin zelden ouder wordt dan vier of vijf jaar, komt een kleur vrijwel nooit dubbel voor in je bijenstand.

Ezelsbruggetje voor de volgorde wit, geel, rood, groen, blauw: Wij Gaan Rustig Goede Bijen telen.

Kleur zoeken, leeftijd lezen

Vul een geboortejaar in om de kleur te zien. Of andersom: kies de kleur die je op een koningin ziet, en lees af hoe oud ze waarschijnlijk is.

Wat heb je nodig?

Er zijn twee manieren om te merken: een stip verf, of een klein genummerd plaatje dat je vastlijmt. Voor de meeste imkers is een stift genoeg. Wie teelt of veel koninginnen in de boeken heeft, kiest vaak voor plaatjes.

Waar de stip komt

De stip hoort midden op het borststuk (de thorax), het harde middendeel tussen kop en achterlijf. Dat stuk is stevig en beweegt niet. Zet de stip alleen op dat deel.

Stap voor stap

Zo merk je een koningin met een merkbuisje en een stift. Met een kooitje gaat het op dezelfde manier: alleen stap 2 verschilt.

1. Bereid alles voor

   Schud de stift en druk hem een paar keer op een stukje karton tot de verf goed vloeit. Leg buisje en stift binnen handbereik. Merk op een warme, rustige dag, liefst tussen 11 en 16 uur, als veel vliegbijen buiten zijn.

2. Vang de koningin

   Zoek haar op de raat en zet het open buisje voor haar neer. De meeste koninginnen lopen er vanzelf in. Pak haar alleen aan haar vleugels of borststuk als je dat gewend bent, nooit aan het achterlijf.

3. Zet haar vast

   Duw de plunjer rustig omhoog tot haar rug net tegen het gaas ligt. Ze moet stil zitten, maar niet geplet worden. Liever iets te los dan te strak.

4. Zet één stip

   Tik de stift één keer op het midden van het borststuk. Een korte tik is genoeg. Wil je een plaatje: zet eerst een klein druppeltje lijm, pak het plaatje op met een licht bevochtigde lucifer en druk het er voorzichtig op.

5. Laat drogen

   Laat haar een halve tot een hele minuut in het buisje zitten, met de plunjer iets terug. Natte verf ruikt sterk en kan op werksters of vleugels terechtkomen.

6. Zet haar terug

   Laat haar op hetzelfde raam teruglopen, tussen de bijen en zo dicht mogelijk bij open broed. Laat haar niet van bovenaf vallen. Hang het raam rustig terug en sluit de kast.

7. Schrijf het op

   Noteer kleur, plaatjesnummer, datum en volk in je kastkaart of teeltprogramma. Zo hoort de stip altijd bij de juiste koningin.

Oefen eerst op darren. Die hebben geen angel, dus je kunt rustig oefenen. Na tien darren heb je de handgreep onder de knie.

Wanneer merk je?

Het beste moment is kort nadat ze is gaan leggen. Een leggende koningin is zwaarder en rustiger, en vliegt niet meer weg. In een Apidea of bevruchtingskastje is dat meestal twee tot drie weken na het uitlopen. Merk vóór je haar doorverkoopt of in een productievolk invoert, dan is de stip er al.

Een onbevruchte koningin kun je ook merken, bijvoorbeeld voordat ze naar een bevruchtingsstation gaat. Dat moet wel heel voorzichtig gebeuren: ze is licht, beweeglijk en kan wegvliegen. Sommige telers zien bij jonge onbevruchte koninginnen iets vaker afstoting na het merken, dus doe het alleen als het nodig is.

Merk niet tijdens een drachtloze periode met roverij, bij koud of nat weer, of in een agressief volk. Ook vlak na het invoeren laat je haar beter met rust: wacht tot ze geaccepteerd is en goed legt.

Veelgemaakte fouten

En vleugel knippen?

Sommige imkers knippen bij het merken een klein stukje van één voorvleugel af. Een geknipte koningin kan niet meer vliegen. Gaat het volk zwermen, dan valt ze voor de kast neer en vertrekt de zwerm niet, of hij komt terug. Je wint zo een paar dagen om in te grijpen.

Daar staat tegenover dat het volk de geknipte koningin soms alsnog vervangt, of dat ze bij een zwermpoging verloren gaat. Knippen vervangt geen zwermcontrole, en voor teeltmoeren die je wilt verkopen of insemineren, raden wij het af.

Knip je toch: knip hooguit een derde van één vleugel, nooit beide, en raak de poten niet. Gebruik een klein, scherp schaartje.

Samengevat

1. Het laatste cijfer van het geboortejaar bepaalt de kleur: 1/6 wit, 2/7 geel, 3/8 rood, 4/9 groen, 5/0 blauw.

2. Geboren in 2026: wit. Geboren in 2027: geel.

3. De stip komt midden op het borststuk, nooit op kop, vleugels of achterlijf.

4. Gebruik een reukloze stift op waterbasis, of genummerde plaatjes als je teelt.

5. Merk een leggende koningin op een warme, rustige dag en laat de verf drogen voor je haar terugzet.

6. Oefen op darren, en noteer altijd kleur, nummer en volk.

Vragen over merken, of op zoek naar een gemerkte koningin uit onze teelt? Bekijk onze Buckfast- en Kaukasische koninginnen, lees wanneer je een koningin vervangt of neem gerust contact met ons op. 🐝

Bronnen

1. Omlet. Queen marking: kleurcode en werkwijze. omlet.co.uk
2. Bad Beekeeping Blog (2016). Clipped and marked? Part 2. badbeekeepingblog.com
3. Holtermann. Apidana queen marking pen, productinformatie. holtermann-shop.de
4. La Tienda del Apicultor. Genummerde opalithplaatjes 1–100. latiendadelapicultor.com