Afleggers maken. Zo maak je van één volk er twee, op z’n Nederlands.
Een aflegger is een klein, nieuw volk dat je maakt uit een sterk volk. Zo vermeerder je je volken, voorkom je zwermen en kun je de varroa slim aanpakken. Hier lees je welke methode bij jou past, hoe je een zesramer of spaarkast vult, wanneer je het doet en wat er daarna gebeurt. Met een methodekiezer en een afleggerplanner die alle datums voor je uitrekent.
Waarom afleggers maken?
Bijenvolken vermeerderen zich door te zwermen. Met een aflegger doe je dat zelf, op een moment dat jou uitkomt, en zonder dat de helft van je bijen in de boom van de buren hangt. De meeste imkers in Nederland maken afleggers om drie redenen:
- Vermeerderen. Meer volken, of een reserve voor als een volk de winter niet haalt.
- Zwermen voorkomen. Een volk dat bijen en broed afstaat, verliest zijn zwermdrang. Een aflegger is de bekendste vorm van zwermverhindering.
- Varroa aanpakken. Een aflegger is een tijdje zonder gesloten broed. Juist dan werkt een behandeling het best.
Ook handig: een aflegger met een jonge koningin is je verzekering. Valt in het najaar een koningin uit, of wordt een volk moerloos, dan verenig je het simpel met de aflegger.
Welke methode past bij jou?
Vier vragen, en je weet welke methode het beste bij je doel en je ervaring past.
Afleggerplanner
Kies de dag waarop je de aflegger maakt en hoe hij aan een koningin komt. De planner rekent uit wanneer je kijkt, wanneer de eerste eitjes er moeten zijn, wanneer de aflegger broedloos is voor een varroabehandeling en tot wanneer je hem kunt laten groeien.
Gemiddelden voor Nederland. Koud weer, weinig dracht of slecht vliegweer schuiven alles een paar dagen op. Een koningin die na vier weken nog niet legt, wordt meestal niets meer.
De Nederlandse methodes, stap voor stap
De meeste imkers in Nederland werken met spaarkasten of simplex, en maken hun afleggers in een zesramer. Werk je met Dadant Blatt, zoals de Nicot, dan werkt alles hetzelfde met een Dadant-zesramer of een broedkamer met een sluitbord. Kies hieronder een methode.
Dop of koningin?
Een aflegger heeft een koningin nodig. Je kunt hem er zelf een laten trekken, of je geeft hem een rijpe dop, een onbevruchte of een bevruchte koningin. Hoe meer je meegeeft, hoe sneller de aflegger aan de leg is en hoe minder er mis kan gaan.
| Manier | Eerste eitjes na | Voordeel | Let op |
|---|---|---|---|
| Zelf laten trekken | ca. 4 weken | Kost niets | Er moeten eitjes of jonge larven in zitten. Je weet niet met welke darren ze paart. Redcellen op te oude larven geven kleine koninginnen. |
| Rijpe dop | ca. 2,5 weken | Snel, goedkoop, en je kiest de moeder | Maak de aflegger een dag eerder, zodat hij moerloos is. Breek eigen redcellen weg. |
| Onbevruchte koningin | ca. 2 weken | Je weet zeker dat er een koningin is | Moet nog op bruidsvlucht: alleen bij goed weer en genoeg darren. |
| Bevruchte koningin | ca. 1 week | Snelste groei, je kent haar afstamming | Invoeren met kooitje. Geen broedloze periode voor varroa. |
Een koningin voor je aflegger?
Bij Quality Queens telen we Buckfast- en Kaukasische koninginnen uit eigen lijnen en uit geselecteerde lijnen van andere telers, gekozen op zachtaardigheid, rust op de raat en weinig zwermneiging. Een aflegger met zo’n koningin groeit uit tot een rustig volk.
Wanneer maak je een aflegger?
Het beste moment is als het moedervolk sterk is, er dracht is en er rijpe darren vliegen. In Nederland is dat meestal van eind april tot eind juni. Hoe later, hoe minder tijd de aflegger heeft om uit te groeien tot een volk dat de winter haalt.
Mei
Kies een maand.
Waar zet je de aflegger neer?
Bijen onthouden de plek van hun kast. Zet je een aflegger naast het moedervolk, dan vliegen alle vliegbijen terug naar huis. Na een dag zitten er alleen nog jonge bijen in de aflegger, en die moeten het broed warm houden en voer halen. Er zijn drie oplossingen:
Verder weg
Zet de aflegger op een andere stand, op drie kilometer of meer. Dan blijven alle bijen erbij. Na een paar weken mag hij terug.
Extra jonge bijen
Blijft de aflegger op dezelfde stand, schud dan van twee of drie extra broedramen de bijen erbij. Een deel vliegt terug, genoeg jonge bijen blijven.
De vlieger
Gebruik het juist: zet de aflegger op de plek van het moedervolk en het moedervolk ernaast. Alle vliegbijen komen in de aflegger terecht.
Vlieggat klein, voerbak erop. Een aflegger is klein en kwetsbaar voor roverij. Verklein het vlieggat tot een of twee bijenbreedtes en voer met suikerwater of suikerdeeg, ook als er dracht is, tot hij zijn ramen heeft uitgebouwd.
Afleggers en varroa
De varroamijt plant zich voort in gesloten broed. Zolang er geen gesloten broed is, zitten alle mijten op de bijen en werkt een behandeling veel beter. Een aflegger geeft je zo’n broedloos moment, en daarom is het maken van afleggers in Nederland vaak onderdeel van de varroabestrijding.
← veeg om de hele figuur te zien →
Voorbeeld: een aflegger met open broed die een rijpe dop krijgt. Na ongeveer drie weken is al het oude broed uitgelopen. Tot het eerste broed van de jonge koningin verzegeld wordt, is de aflegger broedloos: dat is je venster.
Kunstzwerm: meteen
Een kunstzwerm heeft geen broed. Behandel hem in de eerste dagen, voordat het eerste nieuwe broed verzegeld wordt.
Aflegger met eigen koningin
Behandel zodra al het oude broed uit is en voordat het nieuwe broed verzegeld wordt. De planner hierboven rekent het voor je uit.
Totale broedonttrekking
Haal in juni of juli al het broed uit een volk en maak er een aflegger van. Het moedervolk is meteen broedloos en wordt behandeld; de broedaflegger behandel je als hij broedloos is.
Alleen toegelaten middelen. Gebruik voor een behandeling een in Nederland toegelaten varroamiddel en volg de bijsluiter: dosering, temperatuur en bescherming. Twijfel je over het moment, vraag het dan aan de bijengezondheidscoördinator van je vereniging. Meer over de mijt lees je in Varroa, het hele verhaal.
Zes veelgemaakte fouten
Tik op een kaart voor de oplossing.
Veelgestelde vragen
Wanneer maak je een aflegger?
In Nederland het liefst van begin mei tot eind juni, als het moedervolk sterk is, er dracht is en er rijpe darren vliegen. Begin juli kan nog met een bevruchte koningin.
Hoeveel ramen geef je een aflegger?
Meestal twee à drie ramen broed met de bijen erop, een voerraam en aangevuld met kunstraat of uitgebouwde raat, in een zesramer. Schud er de bijen van twee of drie extra ramen bij.
Moet een aflegger op een andere plek staan?
Ja, als hij op dezelfde stand blijft, vliegen de vliegbijen terug naar het moedervolk. Zet hem op drie kilometer of verder, of schud extra jonge bijen erbij.
Kan een aflegger zelf een koningin maken?
Ja, als er eitjes of larven van hooguit drie dagen oud in zitten. Het duurt dan ongeveer vier weken voor er eitjes zijn, en je weet niet met welke darren de koningin paart. Een rijpe dop of koningin gaat sneller.
Moet je een aflegger voeren?
Ja. Een aflegger heeft weinig haalbijen en moet raat bouwen. Voer suikerwater of suikerdeeg tot de ramen zijn uitgebouwd, ook als er dracht is.
Wat is het verschil tussen een aflegger en een kunstzwerm?
Bij een aflegger gaan er ramen met broed mee. Bij een kunstzwerm gaat de oude koningin met bijen naar een nieuwe kast op kunstraat, zonder broed. Een kunstzwerm brengt minder varroa mee en remt de zwermdrang sterker.
Wanneer behandel je een aflegger tegen varroa?
Als hij broedloos is: bij een kunstzwerm in de eerste dagen, bij een aflegger met een eigen koningin zodra al het oude broed uit is en voordat het nieuwe broed verzegeld wordt. Gebruik een toegelaten middel volgens de bijsluiter.
Wat doe je met een aflegger in de herfst?
Een sterke aflegger gaat als zelfstandig volk de winter in. Is hij te klein, verenig hem dan in augustus of september met een ander volk, bijvoorbeeld met de krantenmethode.
Samengevat
Maak afleggers van eind april tot eind juni, uit een sterk volk, bij dracht en als er rijpe darren zijn.
De broedaflegger in een zesramer is de meest gebruikte methode: twee à drie ramen broed, een voerraam en extra jonge bijen.
Een kunstzwerm voorkomt zwermen en brengt weinig varroa mee. Een vlieger gebruikt de vliegbijen van het moedervolk.
Zet de aflegger op drie kilometer of meer, of schud extra jonge bijen erbij. Vlieggat klein, voeren.
Hoe meer je de aflegger meegeeft (dop, onbevruchte of bevruchte koningin), hoe sneller hij aan de leg is.
Gebruik het broedloze moment voor de varroabehandeling, met een toegelaten middel volgens de bijsluiter.
Lees ook
Meer imkerkennis uit onze eigen praktijk.
Begrippen
In de tekst kun je op een woord met een stippellijntje tikken voor de korte uitleg.
- Aflegger
- Klein, nieuw volk dat je maakt uit een sterk volk: een paar ramen met bijen, broed en voer.
- Broedaflegger
- Aflegger met ramen broed en de bijen erop. De meest gebruikte manier om te vermeerderen.
- Kunstzwerm
- De oude koningin met een flink deel van de bijen in een nieuwe kast op kunstraat, zonder broed. Bootst een natuurlijke zwerm na.
- Moedervolk
- Het volk waaruit je de aflegger maakt.
- Redcel
- Moerdop die een moerloos volk zelf bouwt over een jonge werksterlarve.
- Rijpe dop
- Moerdop een tot twee dagen voor het uitlopen. Stevig genoeg om te verplaatsen.
- Sluitbord
- Plank waarmee je een broedkamer kleiner maakt, zodat een klein volk het warm genoeg heeft.
- Totale broedonttrekking
- Al het broed uit een volk halen, zodat het volk broedloos is en een varroabehandeling goed werkt.
- Veger
- Aflegger zonder broed: je veegt of schudt de bijen van een aantal broedramen in een nieuwe kast.
- Vliegbijen
- Oudere werksters die buiten nectar, stuifmeel en water halen. Ze onthouden de plek van hun kast.
- Vlieger
- Nieuwe kast op de plek van het moedervolk, zodat alle vliegbijen erin terechtkomen.
- Zesramer
- Kleine kast voor zes ramen, in hout of kunststof. Ideaal voor een aflegger.
Bronnen
- Nederlandse Bijenhoudersvereniging: Wat te doen in welke periode en het NBV-bijenblog over vliegers en vegers.
- Wageningen University & Research, bijen@wur: oxaalzuur in broedloze volken en broedloze zomerbehandeling.
- Imkervereniging Oegstgeest: een kunstzwerm maken. KonVIB: vegers en vliegers.
- Berry, J.A. et al. (2023). Inducing a summer brood break increases the efficacy of oxalic acid vaporization for Varroa destructor control. PMC10699866.
- Dave Cushman’s Beekeeping and Bee Breeding website: Colony Increase en Making Increase.
Aangevuld met de gangbare praktijk in Nederlandse imkersverenigingen. Vragen? Neem contact op via qualityqueens.nl.
© 2026 Quality Queens · qualityqueens.nl. Tekst, tekeningen en interactieve onderdelen zijn eigendom van Quality Queens en mogen niet zonder toestemming worden overgenomen. Delen met een link is van harte welkom.