Volk dood? Zo lees je de sporen

Quality Queens · imkerkennis

Volk dood? Lees de sporen.

Een lege kast in het voorjaar doet pijn. Maar een dood volk vertelt bijna altijd wat er misging, als je weet waar je moet kijken. Met de oorzaak-check hieronder vind je de waarschijnlijke oorzaak, en weet je wat je volgend jaar anders doet.

24%van de Nederlandse volken overleefde de winter 2025-2026 niet
4×op rij boven de 20% wintersterfte
01

Eerst dit: kast dicht

Vind je een dood volk, ga dan niet meteen opruimen. Een paar minuten rustig kijken levert meer op dan een jaar gissen. En een open kast met voer erin trekt rovers aan, die ziektes meenemen naar je andere volken.

  1. Sluit de vlieggaten

    Maak de kast bijendicht. Zo kunnen bijen van je eigen of andermans volken het voer niet komen roven.

  2. Kijk voordat je iets weghaalt

    Til de raten er één voor één uit, in de volgorde waarin ze hangen. Kijk waar de tros zit, waar het voer zit, en hoe het broed eruitziet. Maak foto’s.

  3. Sluit vuilbroed uit

    Zie je ingezakte, donkere broeddoppen met gaatjes, of een bruine, draderige massa als je er een lucifer in steekt en terugtrekt? Neem dan contact op met de bijengezondheidscoördinator (BGC’er) van je vereniging. Amerikaans vuilbroed is meldingsplichtig bij de NVWA.

  4. Hang niets in andere volken

    Zet raten of voer pas in een ander volk als je de oorzaak kent. Bij twijfel: apart zetten en invriezen.

02

De oorzaken, en hun sporen

Een volk sterft zelden aan één ding. Varroa verzwakt, de kou doet de rest. Toch laat elke oorzaak eigen sporen na. Dit zijn de belangrijkste, met wat je in de kast terugziet.

voer
Meest voorkomend in februari-maart

Verhongerd

  • Dode bijen met de kop diep in de cellen, achterlijf naar buiten.
  • Tros dood op lege raten, soms vlak naast voer: bij strenge kou kan de tros niet opschuiven (isolatieverhongering).
  • Rafelig open gebeten voerdoppen bij de tros.
De grootste veroorzaker

Varroa en virussen

  • Kast bijna leeg: weinig dode bijen, terwijl er nog volop voer is. De bijen zijn “weggevlogen”.
  • Kleine tros, vaak al in november tot januari gestorven.
  • Witte puntjes (mijtenuitwerpselen) in lege broedcellen, mijten op de bodem.
  • In de herfst bijen met verfrommelde vleugels.
Vaak in combinatie

Vocht en condens

  • Natte kast, druppels of ijs onder het dak.
  • Schimmel op de raten en op de dode bijen.
  • Een volk kan goed tegen kou, maar niet tegen nat: water dat op de tros druppelt, kost ze de warmte.
Al in de herfst ontstaan

Moerloos of darrenbroedig

  • Geen koningin tussen de dode bijen, geen broedresten.
  • Verspreid bultbroed of meerdere eitjes per cel: leggende werksters.
  • Opvallend veel darren in een volk dat in de herfst had moeten afslanken.

Meer over moerloosheid

Vaak al in de nazomer

Uitgeroofd

  • Rafelig opengescheurde voerdoppen en veel wasgruis op de bodem.
  • Lege raten, weinig dode bijen.
  • Vaak een zwak volk (door varroa of moerloosheid) dat zich niet meer kon verdedigen.
Minder vaak, wel herkenbaar

Nosema, dysenterie of muizen

  • Bruine vlekken en strepen op raten en kastfront: diarree. Kan door een lange periode zonder reinigingsvlucht komen, of door nosema. Zekerheid geeft alleen een microscoop.
  • Aangevreten raten, nestmateriaal en keutels: een muis heeft overwinterd.
03

Oorzaak-check

Vink aan wat je in de kast ziet. De balken laten zien welke oorzaak het beste past. Vaak scoren er twee hoog: dat klopt meestal ook.

Een hulpmiddel, geen diagnose. Bij twijfel over ziektes: laat bijen onderzoeken of vraag je BGC’er.

04

Raten en voer hergebruiken?

Goede uitgebouwde raten zijn goud waard. Of je ze weer mag gebruiken, hangt af van de oorzaak.

OorzaakRatenVoerLet op
VerhongerdJa–Dode bijen eruit schudden of laten opruimen door een sterk volk.
VarroaJaJaEerst invriezen tegen wasmot. Mijten overleven niet zonder bijen.
MoerloosJaJaBultbroed eruit snijden of de raat omsmelten.
Vocht en schimmelJa, na drogenBij twijfel nietLicht beschimmelde raten maken de bijen zelf schoon. Zwaar beschimmeld: omsmelten.
Dysenterie of nosemaLiever nietNeeBevuilde raten omsmelten. Kast schoonmaken en afbranden.
Vermoeden van vuilbroedNeeNeeNiets verplaatsen. Eerst de BGC’er en de NVWA.
05

Zo voorkom je het volgend jaar

  • Tel varroa in juli en augustus. De winterbijen worden vanaf augustus geboren. Zijn zij beschadigd door mijten, dan haalt het volk het voorjaar niet. Zie Varroa, het hele verhaal.
  • Behandel in de winter met oxaalzuur als het volk broedloos is. Zie Oxaalzuur in de winter.
  • Voer op tijd en genoeg. Liever eind augustus klaar dan in oktober nog voeren. Til in de winter af en toe de kast aan de achterkant op: voelt hij licht, dan voer bijgeven.
  • Winter met een jonge koningin in. Een koningin van één of twee jaar valt minder vaak uit. Zie Koningin vervangen.
  • Kijk in september of er een koningin en jong broed is. Moerloos de winter in gaan is vrijwel altijd fataal.
  • Verenig zwakke volken in de herfst. Twee kleine volken redden het samen beter dan apart.
  • Houd het droog. Een dak dat niet lekt, een kast die licht naar voren afloopt, en een muizenschuif voor het vlieggat.
06

Samengevat

  1. Sluit een dood volk direct af, en kijk eerst voordat je opruimt.

  2. Kop in de cellen en een tros op lege raten: verhongerd. Een bijna lege kast met nog voer: meestal varroa.

  3. Schimmel en natte bijen wijzen op vocht. Bultbroed en geen koningin op moerloosheid.

  4. Ingezakte doppen met gaatjes? Niets verplaatsen en de BGC’er bellen.

  5. De meeste wintersterfte begint in augustus: varroa, voer en een jonge koningin maken het verschil.

Bronnen

  1. Wageningen University & Research. Bijna kwart van de Nederlandse bijenvolken heeft afgelopen winter niet overleefd. wur.nl
  2. Wageningen University & Research. Draaiboek Amerikaans vuilbroed. wur.nl
  3. NBV. Diagnoseboom bijenziektes. bijenhouders.nl

© 2026 Quality Queens · qualityqueens.nl. Tekst, tekeningen en interactieve onderdelen zijn eigendom van Quality Queens en mogen niet zonder toestemming worden overgenomen. Delen met een link is van harte welkom.

Zet me op de wachtlijst Zodra dit weer leverbaar is, krijg je van ons een mail. Laat hieronder je e-mailadres achter.